UŞAQLARA HÖRMƏT

UŞAQLARA HÖRMƏT
Təhsili Hörmətli olmaq yaxşı bir insanın daşıması lazım olan əsas özəlliklərindən biridir. Hörmət insanın öz şəxsiyyəti ilə başqalarının şəxsiyyətinin arasındakı sərhədi bilib o sərhədi aşmaması, öz əleyhinə də olsa başqasının haqqına, hüququna diqqət göstərməsidir. Hər ana ata uşaqlarının ətrafa və özlərinə qarşı hörmətli olmasını istər. Ancaq hörmətin sərhədinin nə olduğu; kimlərə, hara qədər hörmət göstərilməsi lazım olduğu mövzusunda bəzi sual işarələri ola bilər. Hörmət ölçütleri mədəniyyətdən mədəniyyətə fərqlilik göstərər. Bizim mədəniyyətimizdə yaşlılara hörmət göstərmək önemsenirken başqa mədəniyyətlərdə önemsenmeyebilir. Yenə bizim mədəniyyətimizdə yardımlaşmaq, ehtiyacı olanlara hədiyyədə etmək çox əhəmiyyətlidir. Lakin məsələn Yaponiyada yaşayan bir insana kömək etmək, pul vermək onun şəxsiyyətinə edilmiş bir təhqir və hörmətsizlik olaraq qəbul edilə bilər. Hörmət ölçütlerine bu mədəni fərqləri göz önünə alaraq müəyyən etmək lazımdır. Eyni mədəniyyətin içində də meyar bəzi dəyişikliklər ola bilər. Zaman içində dəyər mühakimələrindən dəyişmələr görülə bilər. Məsələn itaət mədəniyyəti və nüfuza göstərilən həddindən artıq hörmət adamın özsaygısı əleyhinə işlədiyi üçün bu mövzudakı ölçütleri yenidən təşkil etməlidir. Yalnız böyüklərə deyil, nəfəs alıb verən hər şeyə hörmətli olmaq əlbəttə çox gözəl bir davranışdır. Ancaq bunu öz saygıyı önemsememe nöqtəsinə aparmaq özünə etibarsız, təşəbbüskar olmayan, təşəbbüs istifadə edə bilməyən, dəyişməsi sorğulamayan, çətinə talib olmayan, qabiliyyətlərini geliştiremeyen insanlar ortaya çıxarar. Təzyiqçi mədəni xüsusiyyətlərimiz səbəbiylə ailədə ata təzyiqi şəklində başlayan bu prosesə irəliləyən illərdə cəmiyyət təzyiqi, arvad təzyiqi, qayınana təzyiqi da əlavə olunar və adam öz özsaygısını itirər, özünü bir növ ayaqaltı kimi görür. Öz şəxsiyyətinin sərhədlərini bilməyən, yalnız qaydalara uyğun gəlmək məcburiyyətində hiss amma qaydaları sorğulamayan bir insan ortaya çıxar. Ana atalar öz hüquqlarına sahib çıxa bilən, silik olmayan, özünə güvənən uşaq yetişdirmək istəyərlər. Amma həyatın içində yaşanan hadisələri alıb araşdırdığımızda ümumiyyətlə o anda problemi həll etmək üçün uşağın özünə etibarını zedeleyeceği rəftarlar takınıldığını görərik. İnsanların çoxu başqalarını qırmamaq, gücendirmemek üçün öz uşaqlarını qırar və çox vaxt bunun səhv bir davranış olduğunu fərq belə edə bilməz. Uşaqlara hörmət təhsilini haqq duyğusuyla birlikdə verməliyik. Uşaq həm öz haqqını tələb etmə, haqq axtarış bacarığını qazanmalı, həm də başqasının haqqına zərər verməmə şüurunu qəbul etməlidir. Uşağa kor-koranə itaət vərdişi qazandırmaq yerinə doğru olana, haqqa, ağla uyğun olana hörmət vərdişi qazandırılmalıdır. Uşağın zehinində yaxşı-pis, doğru-yanlış anlayışlarının meydana gəlməsi üçün ona qaydaların səbəbləri, səbəbləri izah edilməlidir. Uşaq qaydaya ana atası elə istədiyi üçün deyil doğru olduğuna inandığı üçün əməl etməli, başqa insanlara da bu motivasyondan hərəkətlə hörmət göstərməlidir. Kor-koranə tətbiq olunan qaydalarda nəyin səbəb edildiyi bilinmədiyi üçün uyğunsuzluqlar olacaq. Aslolan uşaqda qalıcı bir davranış dəyişikliyi və hörmət şüuru inkişaf etdirməkdir. Əks halda uşaq yalnız ana atasının yanında onların istədiyi kimi davranıb təkkən canının istədiyini edə bilər. Uşaqlarda hörmət təhsilində ana ataların tutumları çox əhəmiyyətlidir. Uşaqların egocentric olduqlarını bilirik. Benmerkezcilik, uşaqların eqoistcə davranmalarına, səhv etmələrinə səbəb olar. Uşaqlar davranışlarının nəticəsini düşünmədən hərəkət edərlər. Özlərini necə yaxşı hiss elə davranarlar. Uşaq üçün o anda qorxunun getməsi, incimə ehtimalının ortadan qalxması, özünü daha yaxşı hiss edə hörmətsiz bir davranışda tapılması üçün kafi səbəbdir. Davranışının yaxşımı pismi olduğunu, uzun müddətli nəticələrini düşünməz. O səbəblə ana ata uşağa doğru rəhbərlik etmə vəzifəsini yerinə getirebilmelidir. Böyüklər rəhbərlik rolunu doğru üstlenebilirlerse uşaq həyatı tanıyar; harada, necə davranacağını öyrənər. Ailələr hörmətsizlik, haqsızlıq edən uşağa mütləq müdaxilə etməlidirlər lakin bunu uşağa mövzuyla əlaqədar fərqindəlik qazandıraraq, etdiyinin səbəb səhv olduğunu izah edərək etməlidirlər. Uşağın hörmətsizlik etməyi bir üsul halına yetirməməsi, xasiyyət edinmemesi üçün səy göstərmək lazımdır. Ailələr uşağa hörmətin sərhədlərini yaxşı çizmeli; harada, nə ediləcəyini öyrətməlidir. Gülünecek yerdə gülünecek, ağlanılacaq yerdə ağlanılacaq, hörmət göstəriləcək yerdə hörmət göstəriləcək kimi zaman anlayışını yaxşı öyrətmək lazımdır. İnsanın şəxsiyyət inkişafında ictimai sərhədləri çizebilmek çox əhəmiyyətlidir. Hörmətli davranaraq haqqını axtarış Hörmətli davranmayla haqq axtarış arasındakı sərhəd əhəmiyyətlidir. Haqq axtarmaq illa ki çətin istifadə, şiddətə müraciət deyil. Yaxşılıq edənə yaxşılıqla cavab verilər. Pislik edənə pislik etmək deyil də haqsızlıq etməməyə çalışmaq, haqsızlıq etmədən səhvini göstərmək idealdır. Uşağa yalnız yaxşılara hörmətli olmağı deyil,pislik edənə haqsızlıq etməmə qayğısını da öyrətmək lazımdır. Uşaqlara haqqlarını axtararkən hörmət sərhədləri içində qalmağı öyrətmək üçün ana ataların bu mövzuda da model olmaları lazımlıdır. Davaçı bir ailədə yetişən uşaq istər-istəməz bunun problem həll etmək üçün doğru üsul olduğunu düşünər, elə hərəkət edər. Necə ki, ailə içi əlaqələrdə haqlı olmaq çatmır, haqlı olanın özünü doğru bir üslubla ifadə etməsi lazımdırsa eyni şəkildə ictimai əlaqələrdə də istifadə edilən üsul əhəmiyyətlidir. İnsanların mədəniyyət ölçüsünü göstərən ən əhəmiyyətli xüsusiyyət doğru üsulla haqq axtarış şüuru və hüquqa hörmət anlayışıdır. Hüququn etibarlı olduğu cəmiyyətlərdə haqsızlığa uğrayan adam, qarşısındakının boynuna sarılmaz. Səhvi qəbul edə bilmək İndiki vaxtda insanlar arasında məşhur olan bir rəftar kəslərin haqsız olduqları, səhv etdikləri vəziyyətlərdə bunu qəbul etməmə meyli göstərmələridir. Bu davranışın təməlində səhv etmənin insanın dəyərini azaldacağı düşüncəsi yatmaqdadır. Halbuki səhv etmək çox təbii bir şeydir. Əhəmiyyətli olan insanın səhvini fərq edib düzəltməsi və eyni səhvi bir daha etməməyə işidir. Heç kimin hər vəziyyətdə haqlı olması mümkün deyil. Xətalı olduğu halda "mən həmişə haqlıyam" duyğusu içində hərəkət edən insan ətrafındakıları özündən uzaqlaşdırar. Bəzi insanlar təşəkkür etməyi və üzr istəməyi zəiflik olaraq görərlər. Davamlı haqlı olduqlarını müdafiə səyi içindədir. Bu davranışın arxasındakı dinamikası araşdırdığımızda bunu görərik: Özlərində bəzi çatışmazlıqlar görən insanlar idarəsi başqalarına buraxmamaq üçün davamlı haqlı olduqlarını sübut etməyə çalışırlar. Daim özünün haqlı, başqalarının haqsız olduğunu sübut etməyə çalışan özünü bəyənmiş insanlar özlərini təkliyə məhkum edərlər. Halbuki bir insanın səhvini qəbul etməsi özünə dəyər qatar və başqaları tərəfindən daha çox sevilməsini təmin edər. Yetkinlərin bu şüurda olub həm öz ictimai həyatlarında, həm də ailə içi əlaqələrində üzr diləməyi bilmələri və bunu proqramlar, uşaqlarına doğru nümunə olma baxımından əhəmiyyətlidir. Səhvini qəbul etmək həm haqq duyğusuna uyğun bir davranışdır, həm də adama duyulan hörməti artırar.
  • Müəllif: admin
  • Tarix 2-07-2014, 17:25
  • Şərhlər : 2
  • Bölmə: Əsas, Son xəbərlər, Uşaq konsultasiyası
  • Baxılıb: 1812
Bu bölməyə aid digər məqalələr:     
Hörmətli qonaq şərh yazmaq və saytın digər imkanlarından yararlanmaq üçün, Xahiş edirik qeydiyyatdan keçin və ya öz hesabınıza daxil olun.
Son xəbərlər
Baxılıb: 4458 | Şərhlər: 6 | Müəllif: mpm
Baxılıb: 5031 | Şərhlər: 0 | Müəllif: mpm
Baxılıb: 3509 | Şərhlər: 4 | Müəllif: mpm
Baxılıb: 25616 | Şərhlər: 3 | Müəllif: mpm
Baxılıb: 6418 | Şərhlər: 0 | Müəllif: mpm
Baxılıb: 5164 | Şərhlər: 4 | Müəllif: mpm
Baxılıb: 3621 | Şərhlər: 2 | Müəllif: mpm
Baxılıb: 2661 | Şərhlər: 3 | Müəllif: mpm
Baxılıb: 3327 | Şərhlər: 0 | Müəllif: mpm
Baxılıb: 1902 | Şərhlər: 2 | Müəllif: mpm
Mütəxəssislər

Online əlaqə
info
Sorğu

Saytda yerləşdirilən movzülar sizi qane edirmi?

Əla
Yaxşı
Kafi
Qeyri kafi

 
«    Dekabr 2017    »
BeÇaÇCaCŞB
 123
45678910
11121314151617
18192021222324
25262728293031
Reytinq
ILK-10 Azeri Website Directory